KOM UIT HET DONKER!

zWEDEN Waarom zou je je druk maken over elektriciteit. Die is er toch altijd? Sommige mensen betwijfelen dat en bereiden zich voor op het ergste. Reis met ons mee naar de duisternis.

Grote delen van Zweden zijn getroffen door een hevige ijsstorm. Het stormachtige weer houdt al zes dagen aan en het land is lamgelegd door een ijslaag van tien centimeter die elektriciteitsleidingen bedekt en bomen naar de grond drukt. Auto’s en huizen zijn bedekt met ijs en veel elektriciteitsleidingen zijn bezweken onder het gewicht. In appartementen en huizen hebben mensen hun ramen dicht getapet om de warmte binnen te houden. Bij degenen die nog iets te verstoken hebben, knisperen er nog enkele sintels in de open haard of houtkachel. Als het donker wordt, kruipen de mensen rond hun kaarsen en kerosinelampen om warm te blijven. Het koude weer heeft een golf van meer solidariteit teweeggebracht, zowel binnen lokale gemeenschappen als bij families. Mensen slapen dicht tegen elkaar aan in hun woonkamers, in tenten of in geïmproviseerde onderkomens van meubels en dekens.

NIET SLECHTS EEN DENKBEELDIG SCENARIO
Wat zou er gebeuren als een stroomstoring meerdere weken zou duren? De 36-jarige Andreas Karlsson is iemand die precies weet wat hij zou doen. Hij heeft zich jarenlang voorbereid op diverse crisissen, waarvan de meeste gepaard gingen met langdurige stroomstoringen. Daarom heeft hij alles in huis wat zijn gezin nodig zou hebben om 60 dagen en nachten te overleven zonder hulp van buitenaf. Karlsson is een survivalist of ‘prepper’ zoals ze vaak worden genoemd.
“Mensen begrijpen niet hoe kwetsbaar onze samenleving is. Canada werd in 1998 getroffen door een ijsstorm die een gebied besloeg dat even groot is als Zweden. En dit zou ons ook kunnen overkomen, in een willekeurige winter”, zegt hij. 

Preppers, overlevers of survivalists doen veel om zich voor te bereiden op het ergste. Zulke voorbereidingen zijn het plannen van een voorraad water en voedsel, een schuilplaats, beveiliging en, uiteraard, een leven zonder elektriciteitsnet.      

 

Onderzoek na de Canadese ijsstorm wees uit dat warm blijven en het gebrek aan elektriciteit, in sommige gevallen een maand lang, de ergste problemen vormden, op de voet gevolgd door stress en angst – allemaal zaken die Karlsson wil vermijden door de juiste voorbereidingen te treffen.

We zitten in Karlssons keuken in een vrijstaand huis in Midden-Zweden. Uit de tv in de woonkamer komt het geluid van popmuziek en het gejuich van een menigte. Karlssons partner kijkt, net als een derde van de Zweden, naar de halve finale van de Zweedse voorverkiezingen voor het Eurovisie Songfestival. Hun tienerzoon speelt op zijn kamer een computergame. Net als de meeste mensen beseffen ze niet dat de tv of computer op elk moment kan uitvallen.
“Maar stel je voor dat de stroom nu, tijdens het songfestival zou uitvallen – dat zou de mensen wel wakker schudden!” roept Karlsson uit.

Op de tafel zet hij een tas die de belangrijkste items bevat die hij bij een crisis nodig zou hebben. Hij heeft die altijd bij zich als hij van huis gaat en noemt het zijn ‘thuiskom-tas’. Hij haalt de inhoud tevoorschijn: Zwitserse zakmessen, een EHBO-set, een kompas, drie lege plastic flessen, een pot pindakaas, een aanzuigslang met waterzuiveringsfilter en een FM-radio met batterijvoeding. Wanneer hij tot slot vijf zilveren munten opdiept, lacht hij.
Tja, ik heb deze vooral omdat ik een beetje gek ben. Ik zal hier niet echt veel aan hebben. Maar tijdens het beleg van Sarajevo werd er veel gehandeld in goud. En zilver heeft altijd zijn waarde behouden in tijden van crisis en muntdevaluatie.”

Op de vraag waarom hij zich wil voorbereiden, antwoordt Karlsson meteen.
“Ik bereid me liever een jaar te vroeg voor dan een minuut te laat. Ik wil niet het risico lopen dat mijn zoon en partner honger moeten lijden, en een voorraad voedsel kost niet zoveel.”

Ongeveer twee maanden geleden werd het kantoor van Karlsson in het centrum van Stockholm, waar hij roosters voor een klantenserviceafdeling maakt, getroffen door een stroomstoring. Het eerste wat hij deed, was zijn drie plastic flessen vullen met water.
“Mijn collega’s, daarentegen, gingen gewoon op Twitter. Maar ze weten waarschijnlijk niet dat er binnen enkele uren geen water meer door de leidingen zal stromen als het waterleidingbedrijf geen noodstroomvoorziening heeft.”

Nadat hij om informatie had gebeld, concludeerde Karlsson dat de stroomvoorziening snel zou worden hersteld. Maar hij zou voorbereid zijn als dit niet zo was geweest.
“De noodvoeding van een mobiele telefoonmast gaat ongeveer drie uur mee. Daarom zou ik binnen enkele uren contact hebben opgenomen met mijn familie. Als ik het gevoel had gehad dat de stroomuitval lang zou kunnen duren, was ik in actie gekomen. In dat geval zou ik Stockholm zo ver mogelijk en zo snel mogelijk achter me willen laten. En het zou lastig zijn om een taxi te bemachtigen”, zegt Karlsson met een wrange glimlach.

Karlsson heeft altijd een noodtas bij zich als hij van huis gaat, zodat hij altijd klaar is voor een crisis of, zoals preppers zeggen: ‘SHTF’ – when Shit Hits The Fan.      


WAT ZOU ER FOUT KUNNEN GAAN?
Zonder openbaar vervoer zou het Karlsson in redelijk goede weersomstandigheden drie dagen kosten om thuis te komen.
“De zwakste schakel in mijn voorbereidingen is beslist de afstand tussen mijn werk en mijn huis.”

Karlsson verwacht dat als hij na drie dagen eindelijk zou thuiskomen, veel mensen hongerig zouden beginnen te worden. Als het winter zou zijn, zouden velen ook kou lijden.
“Winkels sluiten na een half uur zonder elektriciteit. Na vierentwintig uur begint het voedsel in koelkasten en vriezers te bederven. Veel mensen zullen het slechts enkele dagen kunnen redden met wat ze in huis hebben. Degenen die vinden dat onze samenleving kwetsbaar is, hebben lang geprotesteerd tegen het beperkte niveau van crisisvoorbereiding. Helaas beweegt de trend zich in de verkeerde richting.”

Om die reden is Karlsson tot het besef gekomen dat het belangrijk is om ‘preppen’ in de openbaarheid te brengen. Daarom is hij een blog gestart (urvarken.wordpress.com) waarop ook zijn naam en foto te zien zijn, hoewel dit in strijd is met een elementair prepperprincipe: handhaving van de operationele veiligheid (OpSec – Operational Security). De term stamt uit het leger en verwijst naar het beschermen van gevoelige informatie tijdens een operatie. Voor een prepper betekent OpSec, bijvoorbeeld, dat je je identiteit of informatie over je hulpmiddelen niet bekendmaakt. De reden hiervoor is dat andere mensen tijdens een crisis een gevaar kunnen vormen als ze weten waar hulpmiddelen beschikbaar zijn.
“Wat ik doe, is eigenlijk stom, maar het is zo belangrijk dat er geen ruimte is voor eigenbelang. Het is belangrijker om dit in de openbaarheid te brengen dan weg te kruipen in mijn kelder.”

Karlsson staat op van zijn stoel en toont ons de deur die daarheen leidt. In de kelder bewaart hij de meeste noodhulpmiddelen. We gaan de trap af, die slechts wordt verlicht door een flikkerende tl-lamp. Het is er koud en een beetje vochtig. Planken vanaf de vloer tot aan het plafond staan vol met bussen paraffine en rijen blikken. In de hoek staat een waterdichte plastic kuip met rollen toiletpapier. Op de vloer staan nog meer kuipen, tot de rand toe gevuld met spullen die in het dagelijks leven niet bepaald waardevol of zelfs maar nuttig zijn: papieren borden, babydoekjes, bevestigingsbanden, lonten, lucifers en jodiumtabletten. Tijdens een crisis zouden ze hun gewicht in goud waard zijn. Letterlijk.
“Ik denk dat de kans op een catastrofe klein is, maar de impact zou enorm zijn. In prepperkringen zitten mensen die op alles zijn voorbereid: van een derde wereldoorlog tot buitenaardse invasies, asteroïde-inslagen en zonnestormen.” Gebeurtenissen die veel weg hebben van het plot van Karlssons favoriete film, ‘The Road’, die in 2009 werd uitgebracht. Over zijn eigen preppen zegt hij echter: “Ik bereid me niet voor op herbevolking van de aarde. Ik denk dat het voor mij en mijn gezin voldoende is om twee maanden te overleven.”

Karlsson denkt dat een crisissituatie circa een week na de start van een stroomstoring verslechtert. Hij schetst een beeld van een samenleving op de rand van instorten, bijvoorbeeld wegens het gebrek aan schoon water of het wegvallen van communicatie.
“Mobiele telefoons en e-mail zouden geen van beide meer werken. En veel mensen bezitten geen FM-radio met batterijvoeding meer.”

Hij verwacht dat het ongeveer twee weken zal duren voordat de mensen beginnen te wanhopen.
“Op dat moment zullen de eerste gevallen van ziekte door verontreinigd water komen. In ziekenhuizen zal de brandstof voor noodaggregaten op zijn, waardoor beademingstoestellen en dialyseapparaten niet langer zullen werken. Er zullen ook mensen doodvriezen. Het meest tragische van dit alles is dat de zwaksten het meest zullen lijden.”

De meeste mensen zouden slechts enkele dagen kunnen overleven met het voedsel dat ze in huis hebben.

Na diverse jaren van existentieel gepeins over de consequenties van preppen, besloot Karlsson zijn informatie openbaar te maken. Want wat zou hij doen als hij er warm bij zou zitten met voldoende voedsel terwijl de mensen om hem heen kou en honger leden? Wanneer hij hierover praat, legt hij zijn voorhoofd in zijn samengevouwen handen.
“Dat is beslist het lastigste van alles. Wat doe je dan? Mensen zullen wanhopig worden. Ik ook, als ik in hun schoenen stond. Wie zou ik in zo’n geval moeten helpen? Ik ben geen egoïst en zeker iemand die om anderen geeft, maar hier heb ik geen antwoord op.”

Wanneer we praten over hoe anderen op het preppen van Karlsson reageren, geeft hij toe dat veel mensen zich afvragen of hij een beetje paranoïde is en of hij de gevaren niet overdrijft.
“Maar mensen van oudere generaties, zoals mijn grootouders, vinden het heel normaal om je voor te bereiden op slechte tijden, omdat zij de oorlog en de oliecrisis hebben meegemaakt. Helaas kom je deze houding niet meer tegen in de huidige samenleving.”

Onderzoeken tonen aan dat slechts een op de tien Zweedse huishoudens zich verantwoordelijk voelt om zelf iets te doen tegen de gevolgen van stroomuitval. De wet schrijft echter voor dat alle elektriciteitsverbruikers zelf passende maatregelen moeten treffen voor vierentwintig uur. En dit geldt voor ‘normale’ gevallen.

Mikael Toll is hoofd van de unit bij het Zweedse Energieagentschap die verantwoordelijk is voor een veilige energievoorziening.
“Veel mensen, vooral jongere generaties, leven in de overtuiging dat alles goed werkt en dat iemand anders verantwoordelijk is. Maar het is uitermate belangrijk dat mensen weten dat ze niet immuun zijn voor stroomstoringen. Er bestaat een groot verschil tussen hoe het brede publiek denkt over de beschikbaarheid van hulpmiddelen in onze samenleving in een crisis en wat er werkelijk beschikbaar is”, zegt hij. Toll denkt dat Karlssons stroomuitvalscenario relevant is en memoreert de ijsstorm die Zweden in 1921 trof.
Dit is echt gebeurd en kan zeker opnieuw gebeuren. Een dergelijk scenario laat zien hoe kwetsbaar onze samenleving is, hoewel we niet exact weten wat er echt gaat gebeuren als we langdurig zonder stroom komen te zitten.”

PRAKTISCHE MAATREGELEN
Het Zweedse Energieagentschap adviseert alle elektriciteitsverbruikers om na te denken over hun eigen situatie in geval van langdurige stroomuitval. Het gaat hierbij om praktische zaken zoals de opslag van water, verlichting en voldoende voedsel voor drie dagen. Maar ze moeten ook hun buren leren kennen.
“Als er meer mensen zijn die elkaar kunnen helpen en oudere buren kunnen ondersteunen bijvoorbeeld, kunnen er meer hulpmiddelen beschikbaar worden gesteld voor de behoeften van de zwaksten in de samenleving. De hulpmiddelen die beschikbaar zijn in een crisis, zijn niet afgestemd op de behoeften van iedereen vanaf dag één”, zegt hij.

Toll is voorzichtig als hij speculeert over hoe de samenleving eraan toe zal zijn na een stroomstoring die vier weken aanhoudt. Na de Canadese ijsstorm in 1998 hadden veel mensen ook positieve ervaringen en meldden ze dat de band tussen mensen werd versterkt door elkaar te steunen en door de zware tijd heen te helpen. Voorspellingen over wanhopige, uitgehongerde mensen die de straten doortrokken, kwamen niet uit, en diefstal en vandalisme kwamen zelden voor. Hoewel vandalisme een probleem kan zijn, zoals de rellen in het Duitse Berlijn-Friedrichshain in maart hebben bewezen. Hierbij grepen links-radicalen de gelegenheid van een stroomuitval aan om brand te stichten en een supermarkt te beroven.

Toch denkt Toll dat langdurige stroomuitval wel degelijk lastig zal zijn voor sommigen:
“Zonder elektriciteit zou Zweden stil komen te liggen. We hebben geen alternatieve systemen waarop we kunnen terugvallen, en onze volledige samenleving is afhankelijk van elektriciteit. Het is weliswaar niet waarschijnlijk dat het hele land meteen getroffen zou worden. Maar het zou kunnen gebeuren, en het staat nog niet vast of Zweden in staat is om een energiecrisis tijdens een koude periode het hoofd te bieden.”

Gerelateerde content