ENERGIEPRIJZEN BLIJVEN LAAG

Zweden Elektriciteit wordt op dit moment op de beurs tegen een lagere prijs verkocht, dan de kostprijs van de productie ervan. Eindklanten zijn zich echter nauwelijks bewust van dit aantrekkelijke prijsscenario, omdat op hun energierekeningen allerlei toeslagen voor de uitbreiding van duurzame capaciteit staan.

In de afgelopen tien jaar is de prijs van elektriciteit gedaald van €40 naar €20/MWh. De financiële crisis van 2008 maakte in één klap een einde aan de sterk inflatie bevorderende  prijzen (€87/MWh), die overheersten tot net voor de ineenstorting van Lehman Brothers in datzelfde jaar – het grootste faillissement in de geschiedenis van de Verenigde Staten. De markt is sindsdien nooit meer helemaal hersteld. Het wordt voor energiebedrijven steeds lastiger om hun kosten te dekken en in veel gevallen is het opwekken van elektriciteit inmiddels een verlies-gevende activiteit.

“In feite is de lage prijs van elektriciteit afhankelijk van wat het kost om kolen te stoken”, zegt Andreas Regnell, Vattenfalls Head of Strategy.

De prijs van kolen blijft een doorslaggevende factor voor de prijs van elektriciteit in Europa. Het is nu eenmaal zo dat centrales die met kolen (en gas) worden gestookt, de prijs bepalen voor talloze uren energie per jaar, zelfs in de regio Nordic. Maar, duurzame energiebronnen hebben een aanzienlijke invloed gekregen op de prijs tijdens bepaalde uren, wanneer kolen niet nodig zijn om het verbruik bij te houden.

Regnell wijst op de drie belangrijkste factoren die van invloed zijn op de lage prijs van kolen en daarmee van elektriciteit:

1 De economische grootmacht China importeerde voorheen 3% van zijn vraag naar kolen en hoewel het land zelf de overige 97% van de benodigde kolen produceerde, zorgde dat importpercentage ervoor dat de prijs van kolen in Europa hoog bleef. Nu de Chinese economie minder snel groeit, vervult het land de eigen vraag naar kolen volledig met binnenlands geproduceerde kolen.

2 Schaliegas in de Verenigde Staten heeft de spelregels op de energiemarkt drastisch veranderd. De gigantische Amerikaanse markt is op energiegebied in feite zelfvoorzienend geworden en de kolen die voorheen werden gebruikt om tekorten aan te vullen, worden nu verkocht op de wereldmarkt.

3 De prijs van emissierechten, dat wil zeggen de kosten van de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen, is gedaald van €30 tot €5 per ton.

“Zolang emissierechten zo weinig kosten en er een markt voor kolen is, zullen energiebedrijven doorgaan met het stoken van kolen, want dat is goedkoper dan het stoken van gas”, zegt Regnell. Tegelijkertijd wordt de markt voortdurend voorzien van zonne- en windenergie, als gevolg van de klimaatbeleidsbeslissingen, die al zijn genomen. In Duitsland hebben zonne- en windenergie de behoefte aan energie uit gas weggenomen, dat eerder werd gebruikt om tekorten aan te vullen bij verbruikspieken.

VERKEERDE VOORSPELLINGEN
Eerdere voorspellingen die aangaven dat de vraag naar elektriciteit gestaag zou blijven toenemen, zijn verkeerd gebleken. Zowel particuliere verbruikers als de elektriciteitsintensieve industrie hebben geleerd spaarzaam met hun elektriciteit om te gaan.

“Bijna alles wijst erop dat de vraag naar elektriciteit in de afzienbare toekomst op het huidige niveau zal blijven, terwijl grote overcapaciteiten blijven bestaan. Een pijnlijke verandering is aanstaande voor vele energiebedrijven in Europa, met grote waardevermindering van hun assets als gevolg”, zegt de Duitse energiemarktdeskundige Frank Krönert van het technische adviesbureau Sweco.

De energiebedrijven spelen onderling ‘survival of the fittest’: ze proberen zelf het het langst vol te houden en te voorkomen dat ze hun eigen centrales moeten sluiten. Dit betekent dat de overcapaciteit zal blijven bestaan. Wat de klanten ten goede zou moeten komen in de vorm van lage prijzen. Althans volgens de klassieke formule van vraag en aanbod – omdat de totale productiekosten (inclusief vaste en kapitaalkosten) momenteel ongeveer €50/MWh bedragen, terwijl er slechts €20 voor wordt betaald.

GESUBSIDIEERDE TRANSITIE
Echter, klanten ervaren de voordelen van lage prijzen niet, omdat ze betalen voor de lopende transitie naar duurzame energiebronnen via geoormerkte toeslagen op hun elektriciteitsrekeningen.

“Hoewel de wind en zon gratis zijn, kost het geld om de installaties ervoor te bouwen en niemand is bereid deze kosten te betalen, tenzij ze prijsgaranties, dat wil zeggen subsidies krijgen”, zegt Regnell.

De Duitsers hebben een leidende rol op het gebied van duurzame energie, maar het is duur om pionier te zijn. “Duitsland heeft in een vroeg stadium sterk geïnvesteerd in de ontwikkeling van nieuwe technologieën, die relatief hoge investerings-kosten met zich meebrachten. Hierdoor zijn de toeslagen op de Duitse elektriciteitsrekeningen hoger dan in bijvoorbeeld Zweden”, zegt Frank Krönert.

TOEKOMSTPERSPECTIEF
Wat zal er volgens de deskundigen in de toekomst met de prijs van elektriciteit gebeuren?

“We weten al welke prijzen er zullen worden betaald voor elektriciteit die in 2025 wordt geleverd, aangezien de hedendaagse elektriciteitsmarkt het toestaat om tot ver in de toekomst te handelen. Op dit moment is de prijs van elektriciteit voor 2025 op de energiebeurs €23/MWh.

De analisten houden in hun voorspellingen rekening met de effecten van politieke beslissingen, waarbij het gaat over toekomstige investeringen in centrales voor duurzame energie en bijvoorbeeld klimaatmaatregels.

“De marktvooruitzichten voor de komende drie tot vijf jaar zijn volgens ons een vrij goede voorspelling, omdat maar weinig belangrijke prijsbepalende factoren nog ingrijpend kunnen veranderen in deze relatief korte periode. Voor de periode daarna kunnen we niet voorspellen hoe Europese beleidsmaatregelen in de toekomst zullen uitpakken. Zal het emissierechtensysteem worden aangescherpt? Moeten we rekening houden met gezamenlijke Europese beslissingen of met nationale oplossingen? Veel parameters moeten in de vergelijking worden meegenomen en veel ervan zijn erg moeilijk te voorspellen”, zegt Regnell.

De energiebedrijven klagen nu over de onevenwichtigheid van de markt, maar er waren geen klachten toen de balans vóór de financiële crisis naar de andere kant doorsloeg. Zuiver bedrijfseconomische redenen dwingen hen om op te houden met elektriciteitsproductie waarover belasting wordt geheven en/of die niet gesubsidieerd wordt.

“De sluiting van vier kernreactors in Zweden zal eerder dan gepland plaatsvinden, omdat belastingen en andere toeslagen zwaar op de bedrijfskosten drukken. Hoewel het mogelijk is om de vier reactors uit 1970 te sluiten, zou een snelle sluiting van nog meer bestaande centrales leiden tot grote problemen met de leveringszekerheid en een tekort op momenten wanneer de behoefte aan elektriciteit het grootst is”, aldus Regnell.

Beter evenwicht over tien jaar
Niemand weet met zekerheid wat ons te wachten staat, maar één ding is wel zeker: als de producenten hun geproduceerde elektriciteit niet kunnen verkopen, zullen ze de productie staken. Voor een functionerende markt zijn zowel kopers als verkopers nodig.

“It takes two to tango, natuurlijk. De markt zal geleidelijk terugkeren naar een situatie met een betere balans tussen aanbod en vraag. Het is moeilijk om in te schatten hoe lang dat gaat duren maar een aantal factoren, waaronder de geplande Duitse afschaffing van het gebruik van kern- en kolenenergie, wijst erop dat we in 2025 een beter evenwicht zullen hebben. De tweede en zelfs nog belangrijkere factor voor het prijsniveau is de prijs van kolen en gas, en als ik zou weten hoe die zich gaat ontwikkelen, zou ik een carrièreswitch maken en beurshandelaar worden”, zegt Regnell. “Wat wel heel duidelijk is, is dat we gewend moeten raken aan het huidige lage prijsniveau en onze bedrijfsvoering moeten aanpassen om op dit niveau te overleven. Als we het verkeerd hebben ingeschat en de prijzen toch stijgen, kunnen we daarvan profiteren. Maar daar kunnen we niet op gokken”, zegt Regnell tot slot.

Gerelateerde content