DE JACHT OP PLASTIC AFVAL

Zweden Plastic is een grote milieuvervuiler: bij verbranding stoot het grote hoeveelheden CO2 uit aan de lucht en de microdeeltjes brengen het leven in zee schade toe. Wat zijn de grootste boosdoeners?

Onwetendheid en onzorgvuldigheid maakt dat wij, de gebruikers van plastic, onopzettelijk een bedreiging voor het milieu vormen.

Het is nu echt tijd dat we ons daar bewuster van zijn:
"We hebben het vaak over fossielvrije energie en fossielvrije voertuigen, maar niet zo vaak over fossielvrij plastic. Terwijl plastic al zo lang een verborgen factor is als we het hebben over de schade die door CO2 wordt aangericht", verklaart Anna Karlsson, Environmental Specialist bij de afvalverbrandingsinstallatie in Uppsala, de op drie na grootste stad in Zweden.

Zij geeft leiding aan een samenwerkingsverband in Uppsala, dat als doel heeft fossiel plastic uit onze maatschappij te weren. Het uitbannen van plastic is belangrijk voor Vattenfall, omdat voor de productie van bijvoorbeeld verschillende soorten plastic afvalzakken en verpakkingen nog altijd fossiele olie wordt gebruikt. En dat veroorzaakt CO2-uitstoot als het afval wordt verbrand. Dat werd duidelijk bij de afvalverbrandingsinstallatie van Vattenfall in Uppsala.

In deze stad leidt het gebruik van plastic tot een CO2-uitstoot van ongeveer 140.000 ton per jaar. Dat komt overeen met een ton CO2 per inwoner, ofwel tien procent van de totale uitstoot.

"Dat maakt het moeilijker om de voor 2030 gestelde emissiedoelstellingen te halen. Vattenfall kan dit probleem niet alleen oplossen; we werken hierin samen met -andere maatschappelijke partijen, bijvoorbeeld met de gemeente -Uppsala."

Plastic dat in de natuur wordt weggegooid, stoot dezelfde hoeveelheid CO2 uit als wanneer het verbrand zou worden. Het verschil is dat het afbrekingsproces langer duurt.

"Er moet meer gerecycled, meer aan de bron gescheiden en meer hergebruikt worden. Ook is politieke besluitvorming nodig waarbij het uitbannen van oliegebaseerd plastic in producten zoals verpakkingen en het kiezen voor duurzaam biogebaseerd plastic wordt beloond", stelt Anna Karlsson.

Je hoort steeds vaker de term "bioplastic" – maar dat is niet altijd zo milieuvriendelijk als het klinkt. "Bioplastic" verwijst naar twee verschillende kenmerken: de oorsprong van de gebruikte grondstof en de eigenschap biologisch afbreekbaar te zijn.

"Helaas kan dit tot verwarring leiden omdat afbreekbaar plastic zowel vervaardigd kan zijn van fossiele als van duurzame grondstoffen", vertelt Karlsson.

Politici gaan aandacht aan het onderwerp besteden. In Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk zijn wetten en regelgeving tot stand gekomen die het vanzelfsprekende gebruik van producten zoals plastic tasjes in winkels ontmoedigen.

Maar heel veel ligt in de handen van consumenten. Om de milieuverontreiniging en het steeds sneller verbruik van de eindige hulpbronnen van de aarde tegen te gaan, moeten we af van het idee ‘kopen, gebruiken en weggooien’.

"Een verpakking kopen en die dan snel weer weggooien is niet echt slim. Als een weggooiverpakking onvermijdelijk is, moeten we ervoor zorgen dat die gemaakt wordt van duurzaam materiaal zoals papier, of van plastic dat is vervaardigd van duurzame grondstoffen die gerecycled kunnen worden", besluit Karlsson.

Oona Lönnstedt

Oona Lönnstedt

Een ernstige bedreiging voor het leven in zee
Plastic afval dat in zee belandt, blijft in de zee, ook als het in de loop van de tijd uit het oog verdwijnt. Het gaat stuk, wordt door de golven langzaam in stukjes gescheurd, spoelt aan op de stranden en wordt door zonnestraling steeds brosser. De plastic resten worden kleiner en kleiner totdat ze op het laatst niet meer te onderscheiden zijn. Dat wekt de illusie dat het plastic is verdwenen en afgebroken is. Maar het is er nog steeds: in de vorm van microscopische fragmenten die in het water ronddrijven als een soort kunstmatig plankton.

"Microplastic schijnt een aantrekkelijke geur af te geven waardoor jonge vissen in de war raken; ze denken dat het kleine stukjes voedsel zijn, dus vinden ze die aantrekkelijk", vertelt Oona Lönnstedt, doctor en onderzoeker aan de universiteit van Uppsala.

Uit het onderzoek bleek dat larvale baars die werd gevoed met een mix van natuurlijk voedsel en microplastic minder snel groeide en apathisch werd in vergelijking met exemplaren die opgroeiden in aquaria zonder microplastic in het water. Zowel vis en organismen met een filtrerende voedingswijze zoals mossels kunnen ongemerkt grote hoeveelheden plastic deeltjes met hun voedsel binnenkrijgen.

"In ons onderzoek had snoek grote hoeveelheden plastic binnen gekregen omdat hun voedsel (larvale baars) microplastic eet. Op die manier komt het microplastic in de voedselketen terecht en krijgt ook de mens ermee te maken. Ik heb onlangs een artikel gelezen waarin stond dat een ‘gemiddelde’ eter van schaaldieren gemiddeld enkele duizenden microplastic deeltjes per jaar binnenkrijgt. Dus nu eet ik geen mossels en oesters meer", vertelt Lönnstedt.

Oona Lönnstedt

Oona Lönnstedt

Zelfs kleding die gemaakt is van plasticgebaseerde fleece kan leiden tot grote uitstoot van microplastic. Onderzoekers aan het University College Dublin hebben aangetoond dat als een kledingstuk van fleece wordt gewassen, meer dan duizend kleine plastic deeltjes via het spoelwater in de afvoer terechtkomen. Deze kleine deeltjes, enkele duizenden van een millimeter groot, passeren de behandelingsinstallatie in dezelfde vorm. Eenmaal in het water vormen ze voedsel voor dierlijk plankton, dat het niet kan onderscheiden van zijn natuurlijk voedsel, plantaardig plankton. Plastic microkorreltjes worden ook vaak als schuurmiddel gebruikt in cosmetica, tandpasta en reinigingsmiddelen, en worden dan ook via het spoelwater afgevoerd.

De afgelopen jaren zijn onderzoekers zich steeds meer bewust geworden van de consequenties hiervan.

"De situatie is nog niet alarmerend, maar de wijde verspreiding en vermeerdering van plastic afval in de zeeën overal ter wereld is nu een groeiend probleem", aldus Lönnstedt.

"Als de onderzoeksresultaten een hogere mortaliteit in het natuurlijke milieu van vis aantonen, kan dit directe gevolgen hebben voor de duurzaamheid van vispopulaties. Deze omstandigheden onderstrepen de noodzaak van nieuwe methoden voor de behandeling van microplastic afval – bijvoorbeeld door gebruik van microplastic in lichaamsverzorgingsproducten te verbieden of door alternatieve producten te ontwikkelen die de uitstoot van plastic afval verminderen.

Gerelateerde content